Η ακρίβεια (accuracy) και τα συστηματικά λάθη (bias)

Η ακρίβεια μας δείχνει το βαθμό της απόκλισης του αποτελέσματος ενός προσδιορισμού από τη πραγματική ή αληθή τιμή (true ή correct) της ουσίας που υπάρχει στο δείγμα ή με άλλα λόγια τον βαθμό ταύτισης της προσδιοριζόμενης και της πραγματικής τιμής. Όσο πιο μικρή η απόκλιση τόσο πιο μεγάλη η ακρίβεια.

Η ακρίβεια αποτελεί κριτήριο για τα λεγόμενα «συστηματικά λάθη», δηλαδή λάθη που οφείλονται στα όργανα μέτρησης, στα αντιδραστήρια, κ.α. και ειδικά για τα ένζυμα λάθη στη θερμοκρασία επώασης (υψηλότερες ή χαμηλότερες), με αποτέλεσμα καλή επαναληψιμότητα και κακή ακρίβεια. Τα συστηματικά λάθη είναι μιας «κατεύθυνσης».

Η ακρίβεια μπορεί να προσδιοριστεί με ποικίλους τρόπους. Ένας εξ' αυτών είναι ο προσδιορισμός της διαφοράς (d) μεταξύ της πραγματικής (μ) και της προσδιοριζόμενης (x) και της σχετικής απόκλισης (R, για τις ενζυμικές αναλύσεις R ≤ 30 %). (d = μ – x, R = (d / μ) · 100).

Για τον έλεγχο της ακρίβειας των ενζυμικών αναλύσεων απαιτείται αυστηρός προσδιορισμός των κριτηρίων, όπως η σταθερότητα του ενζύμου, η χρήση ενζύμων ανθρώπινης προέλευσης και ο προσδιορισμός της ενζυμικής ενεργότητας με κινητικές μεθόδους.

Η πραγματική ή αποδεκτή τιμή μ μπορεί να ληφθεί:

• από υλικό αναφοράς (reference material), δηλαδή υλικό με γνωστή ή αποδεκτή συγκέντρωση,
• από τα αποτελέσματα μιας άλλης μεθόδου, γνωστής ακρίβειας και επαναληψιμότητας ή και
• από ειδικά παρασκευασμένο (εμβολιασμένο, spiked) δείγμα.

Στα κλινικά εργαστήρια χρησιμοποιούνται συνήθως επικυρωμένες μέθοδοι από τις κατασκευάστριες εταιρείες. Το σφάλμα της μέτρησης μπορεί να είναι τυχαίο (xi- x ) ή συστηματικό ( x -μ). Ελλείψει συστηματικού σφάλματος η ακρίβεια εκφράζεται μόνο από το τυχαίο σφάλμα, δηλαδή το συντελεστή διακύμανσης CV (πιστότητα). Παρουσία συστηματικού σφάλματος, δηλαδή (x -μ) >> SD, το σφάλμα αποδίδει το μέτρο της ορθότητας (truness) της μεθόδου. Έτσι, το ( x -μ) εκφράζει την ορθότητα της μεθόδου και το (xi-μ) την ακρίβεια. Δηλαδή: